ظرفیت‌های روان‌شناختی افسانه‌های ایرانی برای نگارش فیلم‌نامه (مطالعة موردی: افسانه یوشت فریان)

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی. تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

2 کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، دانشگاه شهید بهشتی. تهران، ایران.

10.22034/jiscm.2020.249004.1139

چکیده

بکارگیری مهم­ترین نظریه­ های روان­شناختی در حوزه مطالعه و تحلیل افسانه‌های ایرانی، مطالعه موردی و تحلیل کیفی فیلم­نامه اقتباسی از افسانه کهن ایرانی «یوشت فریان» با بهره ­گیری از دیدگاه های روان­شناسانه، هدف این پژوهش است. در این مقاله، درصدد پاسخ­گویی به این سوالات هستیم: مهم­ترین ابعاد روان­شناختی افسانه ­ها کدامند؟ در فیلم­نامه اقتباسی افسانه ملی یوشت فریان، از دیدگاه روان­شناختی، چه ظرفیت­ هایی برای استفاده مخاطبین، فیلمسازان و فیلمنامه نویسان (بمنظور اقتباس وجود) دارد؟ شیوه پژوهش مقاله توصیفی- تحلیلی است. اما یافته ­ها یا دستاوردهای پژوهشی آن مبتنی بر شیوه کتابخانه­ ای است. در مجموع، از منظر روان­کاوی، محتوای افسانه­ ها به دغدغه­ های اجتناب­ ناپذیر انسانی می­ پردازد و مخاطب را در مسیر دست و پنجه نرم کردن با چالش­ها قرار داده و در چیرگی بر دشواری­ها یاری می­دهد: نکته مهم ­تر اینکه حیات افسانه‌های ملی با ورود به قالب­های مختلف رسانه­ای همچنان تداوم پیدا می کند؛ ظرفیت­ های روان­شناختی در فیلم­نامه اقتباسی از افسانه یوشت فریان نشان می­دهد که برخی از نمادها مانند آنیموس، حالت برون گرایانه آنیما، سایه و نقاب- که شاخص­ترین نمادها در اقتباس هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Psychological Potentials of Persian Myths for Scripting a Screenplay

نویسندگان [English]

  • Maryam Jalali 1
  • Faeze golkar 2
1 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Beheshti University. of .Tehran,Iran
2 M.A. in Clinical Psychology, Shahid Beheshti University. of Tehran, Iran
چکیده [English]

The goal of this research is to determine how to apply the most important psychological theories in the field of Persian myth studies & analysis. This is followed by a case study and qualitative analysis of a screen adaptation of ancient Persian myth “Yosht Farian”, utilizing psychological attitudes. This article intends to answer these questions: What are the most important psychological dimensions of myths? What are the potentials of the adapted screenplay of “Yosht Farian” as a national myth for its audience, filmmakers & scriptwriters, in order to help them for adaptation from a psychological point of view? The methodology of this research is descriptive-analysis while applying library study as well. Collectively, from psychoanalysis view, the content of the myth speaks about human’s inevitable obsessions, and puts the audience in a path to tussle with challenges and gives assistance in overcoming the hardships: and of more importance-is the continuation & revival of national myth by entering into different media formats. Psychological potentials of adapted screenplay of “Yosht Farian” shows that some of the symbols like Animus-pretentious mode of Anima- mask & shadow, which are most indicative features in adaptation, are present in this text.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Psychological analysis
  • Ancient Persian Myth
  • Yosht Farian Myth
  • Cinematic Adaptation
آریان­پور، امیرحسین (1336). «فرویدیسم، تشریح و انتقاد آن». مجلةصدف. 2 و 3. 265.
-ارشاد، محمدرضا (1386). گسترۀ اسطوره، گفتگوهای محمدرضا ارشاد با ابوالقاسم اسماعیل‌پور، رامین جهانبگلو و.... تهران: هرمس.
-اسحاقیان، جواد (۱۳۸۴). «گزاره‌های روان‌شناختی در هزار و یک شب». کتاب ماه هنر. 58-38.
-اسدپور،‌ هانیه (۱۳۹۱). تصحیح کتاب مرآت‌الاخلاق و تحقیق دربارة آن. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه فردوسی مشهد.
-امامی، نصرالله (1377). مبانی و روش‌های نقد ادبی. تهران: جامی.
-امیرقاسمی، مینو؛ و حاجیلو، فتانه (1390). نشانه‌شناسیمناسکگذر. تهران: ستوده.
-انصاری، بهمن (1397). اساطیر ایرانی. تهران: آرون.
-بتلهایم، برنو (1389). کاربردهای افسون. (مترجم: کاظم شیوا نظری). تهران: دستان.
________ (1392). افسون افسانه‌ها. (مترجم: اختر شریعت‌زاده). تهران: هرمس.
-بلوم، جرالد اس (1352). نظریه‌هایروانکاویشخصیت.(مترجم: هوشنگ حق‌نویس). تهران: امیرکبیر.
-بنی‌اسدی، زینب (1397). جنبه‌هایپویانماییاساطیروافسانه‌هایایران. پایان‌نامۀ دکتری رشتۀ زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه شهید باهنر.
__________ و همکاران (۱۳۹۷). «مؤلفه‌های بیانی انیمیشن و چگونگی اقتباس از قصه‌ها و افسانه‌های ایرانی (بررسی موردی: انیمیشن سینمایی جمشید و خورشید)». مطالعات فرهنگ و ارتباطات. 44. 228-203.
-بیلسکر، ریچارد (1384). یونگ. (مترجم: حسین پاینده). تهران: طرح نو.
-جانسون، رابرت (1388). اسطورة جام مقدس: روان‌شناسی کهن‌الگویی انسان امروز. (مترجم: تورج بنی‌صدر). تهران: فرگان.
-جعفری، محمود (۱۳۶۵). ماتیکان یوشت فریان (متن پهلوی، آوانویس، ترجمه، واژه‌نامه، پیش‌گفتار و پیوست). تهران: فروهر.
-جقتایی، صادق و انصاری پویا، محمد (1394).«تحلیل کهن‌الگویی داستان زال و رودابه». پژوهشنامة ادب غنایی. دانشگاه سیستان و بلوچستان. 24. 76- 59.
-حسینی، مریم؛ و شکیبی ممتاز، نسرین (الف). (۱۳۹۳). «اسطورۀ تولد قهرمان». مجلۀ ادب پژوهش. ۲۹. 116-97.
_______________________ (ب). (۱۳۹۳). «تحلیل روان‌شناختی دعوت و طلب و نقش آن در آشناسازی و تشرف قهرمان». فصلنامۀ زبان و ادبیات فارسی. ۷۶. 50-27.
______________________ (۱۳۹۴). «تحلیل روان‌شناسی اسطوره و داستان؛ رویکردی نوین در نقد ادبی». مجلۀ متن‌پژوهی ادبی. ۶۴. 29-8.
_______؛ و عظیمی، مرضیه (1395). «تحلیل قصۀ پریان ایرانی براساس آرای بتلهایم». فرهنگ و ادبیات عامه. 9. 124-103.
-حکیم‌آرا، محمدعلی (1388). «روان‌شناسی رسانه با تأکید بر تلویزیون کودک و نوجوان». فصلنامۀ رسانه‌های دیداری و شنیداری. 10. 125-117.
-خیرآبادی، فؤاد؛ و خیرآبادی، خبات (1396). «جایگاه الگوهای نژادی در ضمیر ناخودآگاه جمعی». رویش روان‌شناسی. 3 (20). 18-7.
-رشیدپور، ابراهیم (1352). تلویزیون و اطفال. تهران: رادیو و تلویزیون ایران.
-سرلو، خوان ادواردو (1389). فرهنگنمادها. (مترجم: مهرانگیز اوحدی). تهران: دستان.
-شجاعی، راحله؛ و تبریزی شهروری، زهرا (1390). «بررسی متن ماتیکان یوشت فریان نسخۀ j3». فصلنامۀ علمی پژوهشی اندیشه‌های ادبی. 10. 206-185.
-شریعتمداری، محمد ابراهیم (1354). صادق هدایت و روان‌کاوی آثارش. تهران: پیروز.
-شمیسا، سیروس (1383). نقدادبی. تهران: فردوس.
-عباسلو، احسان (1391). «نقد کهن‌الگوگرایانه». مجلة کتاب ماه ادبیات. 182. 90- 85.
-فروید، زیگموند. (1349). زندگیمنوپسیکانالیز. (مترجم: ابراهیم امانت). تهران: شهریار.
_________ (1348). موسیوآیینیکتاپرستی. (مترجم: قاسم خاتمی). تهران: پیروز.
فوردهام، فریدا. (1351). مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ. (مترجم: مسعود میر‌بها). تهران: اشرفی.
_________ (1356). مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ. (مترجم: مسعود میر‌بها). تهران: اشرفی.
-قدوسی، کامران؛ و باغبهادرانی، گیتی (1393). «بررسی کهن‌الگوها در داستان هزار و یک شب نجیب محفوظ». فصلنامة تخصصی زبان و ادب فارسی. 20. 178- 137.
-کالوین، اس، هال (1375). مبانیروان‌شناسیتحلیلییونگ. (مترجم: محمدحسین مقبل). تهران: مرکز فرهنگی و انتشارات جهاد دانشگاهی.
-کریمی، رضا؛ و اصغرزاده، محمد (۱۳۹۱). «کودک و رسانه؛ تهدیدها و فرصت‌ها». فصلنامۀ علمی تخصصی کودک، نوجوان و رسانه. ۴. 63-45.
-کمپبل، جوزف (1389). قهرمانهزارچهره. (مترجم: شادی خسروپناه). تهران: گل آفتاب.
-گزمه، عاطفه (1390). نقدکهن‌الگوییداستانهایهزارویکشب. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه الزهرا.
-محجوب، محمدجعفر (1382). ادبیاتعامیانۀایران. تهران: چشمه.
-مدرسی، فاطمه؛ و ریحانی‌نیا، پیمان (1391). «بررسی کهن‌الگوی سایه در اشعار مهدی اخوان ثالث». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 1. 137- 113.
-مصداق بهاری، حامد (۱۳۹۰). بررسی کهن‌الگوها در افسانه‌های گیلان. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد گروه ایران‌شناسی (گرایش تاریخ). دانشگاه گیلان.
-ملوین دولاشو، م.لوفلر (1386). زبانرمزیقصه‌هایپریوار. (مترجم: جلال ستاری). تهران: ونوس.
-مورنو، آنتتونیو (1380). یونگ، خدایان و انسان مدرن. (مترجم: داریوش مهرجویی). تهران: مرکز.
-میرحیدری، مریم (1396). «افسانه‌های ایرانی و تأثیر روان‌درمانی آن بر کودکان (مطالعة موردی: چهل افسانۀ مشهور ایرانی)». مطالعات ایران‌شناسی. 5. 127-105.
-واشقانی فراهانی، ابراهیم؛ و همکاران (1396). «تحلیلی بر نقیضه‌پردازی در بازآفرینی روایت اساطیری و حماسی یوشت فریان». پژوهش‌نامۀ ادب حماسی. 1 (23). 179-163.
-واعظی دهنوی، نجمه؛ و همکاران (۱۳۹۶). «بررسی افسانۀ دژ هوش‌ربا بر مبنای نظریۀ برنو بلتهام». مجلۀ علمی پژوهشی مطالعات ارتباط کودک دانشگاه شیراز. 2 (16). ۱۶۰-۱۴۳.
-ولک، رنه و وارن، آوستن (1373). نظریۀ ادبیات. (مترجم: ضیاء موحد و پرویز مهاجر). تهران: علمی و فرهنگی.
-ووگلر، کریستوفر (1387). سفرنویسنده. (مترجم: محمد گذرآبادی). تهران: مینوی خرد.
-یاوری، حورا (1372). «تأملی در نقد روان‌شناختی و رابطة روان‌کاوی و ادبیات ایران». ایران‌نامه. 45. 158-129.
_______ (1374). روان‌کاوی و ادبیات: دو متن، دو انسان، دو جهان. تهران: تاریخ ایران.
_______ (۱۳۸۷). روان‌کاوی و ادبیات: دو متن، دو انسان، دو جهان: از بهرام گور تا راوی بوف کور. تهران: سخن.
-یزدخواستی، حامد؛ و مولوی، فؤاد (1391). «خوانشی فرویدی از رمان گاوخونی». نقد ادبی. 18. 181-153.
-یونگ، کارل گوستاو (1389). انسان و سمبل‌هایش. (مترجم: محمود سلطانیه). تهران: جامی.
____________ (1377). تحلیل رؤیا. (مترجم: رضا رضایی). تهران: افکار.
____________ (1368). چهار صورت مثالی. (مترجم: پروین فرامرزی). تهران: قدس.
____________ (1371). خاطرات، رؤیا، اندیشه. (مترجم: پروین فرامرزی). مشهد: آستان قدس رضوی.
____________ (1373). روان‌شناسیوکیمیاگری. (مترجم: پروین فرامرزی). مشهد: آستان قدس رضوی.
____________ (1387). روحوزندگی.(مترجم: لطیف صدقیانی). تهران: جامی.
 
-Abraham, Karl (1913). Dreams and  legends. Translated by William. A. White. New Yourk.
-Bettelheim, Bruno (2010). The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales. New York: Vintage Books.
-Dorson, J.A (1984). A Dictionary of Litrature Terms. England.
-Dundes, A (1991). Bruno Bettelheim's uses of enchantment and abuses of scholarship. The Journal of American Folklore. 104(411). 74-83.
-Eliade, Micea (1958). Birth and Rebirth and Brothers. New Yourk.
-Freud, Sigmund (1953). The Interpretation of Dreams. London: Hogarth Press.
-Heuscher JE (1974). A psychiatric study of  legends and fairy tales: theirorigin, meaning, and usefulness. Charles C Thomas Pub Ltd.
-Jung CG (1958). Psyche and Symbole/ca Selection from the Writings of CG Jung. Edited by Violet S. de Laszlo: Doubleday.
-Kidd Kenneth.B (2011). Freud in Oz: At the Intersections of Psychoanalysis and Children’s Literature. University of Minnesota Press. 1 edition.
-Kiernan, MFT, Bette U (2005). The Uses of Fairy Tales in Psychotherapy – presented at Media in Transition International Conference. Available from: http://betteconsulting.com/the-uses-of-fairy-tales-in-psychotherapy/. Accessed August 21, 2020.
-Walker, S (2010). Young people's mental health: the spiritual power of fairy stories,  legends and legends. Mental Health, Religion and Culture. 13(1). 81-92