نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

2 . استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. (نویسندۀ مسئول)

3 استاد گروه تلویزیون، دانشکدۀ تولید رادیو و تلویزیون، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران.

چکیده

 درک مفاهیم ضمنی و کشف ظرایف تدوین فیلم که کمتر به آن پرداخته شده است، هدف اصلی این پژوهش است. از این رو با انتقال یکی از پرکاربردترین عناصر بلاغی (تشبیه) به مطالعات سینمایی به روشن‌‌سازی چگونگی عمل‌‌کرد تدوین تشبیهی در فیلم‌‌های سینمای ایران پرداخته‌‌ایم. این پژوهش کاربردی با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره‌‌گیری از منابع کتابخانه‌‌ای و منابع صوتی- بصری(فیلم‌‌ها) انجام گرفته است. نمونه‌گیری به شیوۀ هدف‌مند انجام شده و چارچوب نظری بر نظریّۀ فرمالیستی آیزنشتاین استوار است. در این پژوهش نخست با بیان تشبیه و تفاوت‌‌های آن با استعاره و جناس، الگوی دقیقی از آن برای بررسی‌‌ در سینما ارائه و سپس به صورت عینی و عملی نمونه‌‌هایی از تدوین تشبیهی در سینمای ایران با در نظر داشتن سیر تاریخی و موضوعی بیان شده است. نتایج پژوهش نشان داد نحوۀ ترکیب نماها به شیوۀ تشبیهی تا حدّ زیادی بر کیفیّت زیبایی‌‌شناسی فیلم‌‌ها افزوده است. مضامین مختلفی چون تلاش برای بقا، بازیچه بودن قشر ضعیف جامعه، حرص و طمع حیوانی انسان، دید استثمارگرانه به زن، روابط پوشالی و دروغین میان انسان‌‌ها و... از طریق این تمهید فرمال در فیلم‌‌ها خلق شده است. کاربرد بیشتر قطع ساده در مقایسه با ترفندهایی چون دیزالو و فید و انتخاب مشبه‌‌به‌‌هایی که جزوی از بافت و زمینۀ داستان بوده، بیان واقع‌‌گرایانه‌‌ و ساده‌‌تری از فرم تدوین تشبیهی را شکل داده است. در نظر داشتن روند تاریخی با نمونه‌‌هایی از دهۀ 40 تا 80 نیز به خوبی آشکار کرد با گذشت زمان پیچیدگی و ظرافت بیش‌‌تری در عرصۀ کاربرد تدوین تشبیهی رخ داده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Similarity Editing and Some of its Effective Examples in the Iranian Cinema

نویسندگان [English]

  • Maryam Behfar 1
  • Mahdokht Pourkhaleghi Chatrodi 2
  • Ahmad Zabeti Jahromi 3

1 Ph.D. Candidate in Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

2 Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran (Corresponding Author).

3 Professor, Department of Television, Faculty of Radio and Television Production, IRIB University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The goal of the present research is understanding the implicit concepts and discovering the delicacies of the movie editing which has been less dealt with. Therefore, by transferring one of the mostly-used rhetorical concepts (simile) to cinema studies, we have tried to clarify the quality of the performance of editing in Iranian movies. The approach of this applied research is descriptive-analytical and library and audio-visual (movies) resources were implemented. Purposive sampling was applied and the theoretical framework is based on Eisenstein’s formalistic theory. In this research, first, with describing simile and its differences with metaphor and pun, detailed pattern of using it for analysis in cinema has been presented and after that, samples of similarity editing in the Iranian cinema have been expressed objectively and practically, with considering the historical and thematic line. The research findings showed that the way shots are combined through similarity has considerably raised the aesthetic quality of the movies. Various themes like the attempt for survival, the weak class of society being plaything, animal greed of the human, exploiting view towards female, empty and false relationship among humans and … have been created in the movies using this trick. The higher application of rough cut, in comparison to techniques like dissolve and fade, and selecting the objects of similarity which have been a part of the context and body of the story have shaped a realistic and simpler expression of the form. Considering the historical trend with samples from the 1950s to 1990s, too, well revealed that with the passage of time, more complexity and delicacy has occurred in applying the similarity editing

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rhetoric
  • Similarity Editing
  • Iranian cinema
  • Formalism
  • Editing (Montage)
بهفر، مریم (1396). «بررسی اثرگذاری شگردهای بلاغی علم معانی در فیلم‌های برگزیده دهۀ 60 سینمای ایران بر مخاطب». پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد.
جرجانی، عبدالقاهر(1412هـ). اسرارالبلاغه. تعلیق: محمود محمد شاکر، الطبعه الأولی، قاهره: مطبعه المدنی.
حسینی، سیّد حسن (1388). مشت در نمای درشت(معانی و بیان در ادبیّات و سینما). چاپ سوم. تهران:سروش.
شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1377). «جادوی مجاورت». مجلّۀ بخارا. سال1، شمارۀ 2، صص 26-16.
ضابطی جهرمی، احمد(1389). زیبایی‌‌شناسی، تاریخ و نظریّه‌‌های تدوین فیلم در دورۀ صامت. چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشکدۀ صدا و سیما.
ضابطی جهرمی، احمد (1395). پژوهش‌‌ها و اندیشه‌‌های سینمایی. چاپ اوّل، تهران: رونق.
عابدوف، داداجان (1393). آداب، آیین‌‌ها و باورهای مردم افغانستان. برگردان: دکتر بهرام امیر احمدیان، چاپ اوّل، کابل: انستیتو مطالعات استراتژیک افغانستان.
نبوی، ابراهیم(1368). فیلم‌‌نامه و نقد فیلم دست‌‌فروش. چاپ اوّل، تهران: نی.
Andrew, James Dudley (1976) the Major Film Theories: An Introduction.  London; New York: Oxford University Press.
Balazs, Beala. (1952) Theory of the film (Character and Growth of a New Art) London: Dennis Dobson LTD.
Bordwell, David (1972) “The Idea of Montage in Soviet Art and Film”. Cinema Journal, University of Texas Press. Vol. 11, No. 2. pp. 9-17.
Crittenden, Roger (1996) Film and Video Editing. Second Edition. London: Routledge.
Eisenstein, Sergei (1957) the Film Sense. Jay Leyda Ed and Transe. New York: Meridian Books.
Eisenstein, Sergei (1977) Film Form: Essays in Film Theory, Jay Leyda Ed and Transe. New York: HBJ (Harcourt Brace Jovanovich).
Eisenstein, Sergei (1988) Selected Works: writings (1922-1934) Vol: 1. Richard Taylor Ed and Transe .London: BFI Publishing.
Erlich, Victor (1980) Russian Formalism: History and Doctrine. Fourth Edition. Netherlands: Mouton Publishers.
Hayward, Susan (2001) Cinema Studies: The Key Concepts. Second Edition. London: Routledge.
Nizhny, Vladimir (1979) Lessons with Eisenstein. Ivor Montagu and Jay Leyda Ed and Transe. New York: Da Capo Press.
Pudovkin, Vsevolod (1954) Film Technique and film acting, Ivor Montagu Transe, London: Vision Press.
Reisz, Karel & Millar, Gavin (2010) the Technique of Film Editing. Second Edition. Burlington, MA: Focal Press.
Shklovsky, Viktor (2017) Viktor Shklovsky A Reader. Alexandra Berlina Ed and Transe. London: Bloomsbury Publishing.