نوع مقاله : مقاله علمی

نویسنده

گروه مطالعات زبانی، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی سمت

10.22034/jiscm.2021.309218.1273

چکیده

تحلیل گفتمان، حوزه‏ای میان‏رشته‏ایست که در طیفی از رشته‏های علوم انسانی موردتوجه قرار گرفته‏است؛ از زبان‏شناسی تا جامعه‏شناسی و مطالعات ادبی و ارتباطات و فلسفه. هدف مقالۀ حاضر تحلیل محتوای مقالات علمی‎ـ پژوهشی در حوزۀ تحلیل گفتمان انتقادی است تا تصویری از وضعیت پژوهش‎های انجام‎شده در این حوزه و طرحی برای پژوهش‎های آتی ارائه شود. بدین منظور، مقالات چاپ‎شده در مجلات علمی‎ـ پژوهشی حوزۀ علوم انسانی با استفاده از روش‎شناسی مرور ساختاری منابع تحلیل شد. مرور ساختاری-انتقادی منابع نوعی تحلیل محتواست و در حوزۀ علمی‌سنجی جای می‌گیرد. پس از پالایش نهایی، 295 مقاله از حوزه‏های علوم انسانی از سایت ISC بررسی شد. یافته‎ها حاکی از آن است که بیشترین تحلیل‎ها مربوط به تحلیل بازنمایی جنسیت، قدرت و ایدئولوژی در متن‎ها ادبی (100 مقاله)، در مطبوعات (66 مقاله) بود و کمترین‎شان به بازنمایی ایدئولوژی، قدرت و جنسیت در رسانۀ برخط (5 مقاله)، در تحلیل تصاویر (6 مقاله)، در گفتمان حقوقی (6 مقاله)، در گفتمان ترجمه (7 مقاله)، و درنهایت در گفتمان تبلیغات (7 مقاله) اختصاص داشت. از سویی، بیشترین رویکردهای مورداستفاده از رویکردهای موجود بهره می‌برند و برخی رویکردهای انتقادی مانند فرکلاف و ون‌دایک بیشترین کاربرد را داشته‌اند و رویکردهای گفتمانی-تاریخی ووداک چندان مورداستفادۀ تحلیلگران واقع نشده‌اند. همکاری‎های بین‎المللی هم نزدیک به صفر بود. مقالۀ حاضر کوشیده‎است تا مرور انتقادی جامعی از مقالات چاپ‎شده در حوزۀ تحلیل گفتمان انتقادی در مجلات زبان فارسی داشته‎باشد. از این رو، یافته‎های این مقاله می‎تواند بینشی در مورد نیازهای پژوهشی آینده ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

critical structural review of CDA's articles in Persian language

نویسنده [English]

  • mohsen nobakht

DEPARTMENT OF LINGUISTICS, FACULTY OF RESEARCH AN DEVELOPMENT IN HUMAN SCIENCE, SAMT

چکیده [English]

تحلیل گفتمان، حوزه‏ای میان‏رشته‏ایست که در طیفی از رشته‏های علوم انسانی موردتوجه قرار گرفته‏است؛ از زبان‏شناسی تا جامعه‏شناسی و مطالعات ادبی و ارتباطات و فلسفه. هدف مقالۀ حاضر تحلیل محتوای مقالات علمی‎ـ پژوهشی در حوزۀ تحلیل گفتمان انتقادی است تا تصویری از وضعیت پژوهش‎های انجام‎شده در این حوزه و طرحی برای پژوهش‎های آتی ارائه شود. بدین منظور، مقالات چاپ‎شده در مجلات علمی‎ـ پژوهشی حوزۀ علوم انسانی با استفاده از روش‎شناسی مرور ساختاری منابع تحلیل شد. مرور ساختاری-انتقادی منابع نوعی تحلیل محتواست و در حوزۀ علمی‌سنجی جای می‌گیرد. پس از پالایش نهایی، 295 مقاله از حوزه‏های علوم انسانی از سایت ISC بررسی شد. یافته‎ها حاکی از آن است که بیشترین تحلیل‎ها مربوط به تحلیل بازنمایی جنسیت، قدرت و ایدئولوژی در متن‎ها ادبی (100 مقاله)، در مطبوعات (66 مقاله) بود و کمترین‎شان به بازنمایی ایدئولوژی، قدرت و جنسیت در رسانۀ برخط (5 مقاله)، در تحلیل تصاویر (6 مقاله)، در گفتمان حقوقی (6 مقاله)، در گفتمان ترجمه (7 مقاله)، و درنهایت در گفتمان تبلیغات (7 مقاله) اختصاص داشت. از سویی، بیشترین رویکردهای مورداستفاده از رویکردهای موجود بهره می‌برند و برخی رویکردهای انتقادی مانند فرکلاف و ون‌دایک بیشترین کاربرد را داشته‌اند و رویکردهای گفتمانی-تاریخی ووداک چندان مورداستفادۀ تحلیلگران واقع نشده‌اند. همکاری‎های بین‎المللی هم نزدیک به صفر بود. مقالۀ حاضر کوشیده‎است تا مرور انتقادی جامعی از مقالات چاپ‎شده در حوزۀ تحلیل گفتمان انتقادی در مجلات زبان فارسی داشته‎باشد. از این رو، یافته‎های این مقاله می‎تواند بینشی در مورد نیازهای پژوهشی آینده ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها [English]

  • critical structural review
  • Discourse
  • critical discourse analysis