فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه

فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه

عرفان در آیینۀ رسانه (تبیین و تحلیل مؤلفه‌های تولید محتوای رسانه‌ای براساس ادبیات منثور عرفانی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، لرستان، ایران
2 دانشیار زبان وادبیات فارسی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران (نویسنده مسئول)
3 دانشیار زبان وادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، لرستان، ایران
چکیده
بهره‌گیری از متون کهن در فرایند تولید محتوا، امری رایج در رسانه‌های جهان است. در این زمینه، متون ادبیات پارسی قابلیت‌‌های ویژه‌‌ای دارند که کمتر به آن توجه شده است. در این میان، متون منثور عرفانی که از نکات نغز و ایده‌های بکر برای تولید محتوا سرشارند، بیشتر از آثار دیگر، مهجور مانده‌‌اند. مسئلۀ این پژوهش، چگونگی بهره‌‌گیری از مضامین این متون به منظور تولید محتوای رسانه‌ای براساس روش‌‌ها و گونه‌‌های تولید محتوای متداول است. به این منظور، تلاش شده است با روش تحلیل محتوا، مهم‌‌ترین قابلیت‌‌های متون منثور عرفانی و مضامین مندرج در آنها برای خلق آثار هنری در رسانه، شناسایی و الگوی مناسبی برای این کار ارائه شود. براساس نتایج، لازم است در گزینش متون منثور عرفانی برای تولید محتوا در رسانه، این معیارها در نظر گرفته شود: قابلیت تصویرپردازی و تجسم، زیبایی هنری و بیانی، قابلیت درک عمومی، بهره‌‌مندی از فنون داستان‌نویسی و توجه به ظرفیت فراواقعی (سوررئال) کرامات عرفا. هر یک از این معیارها، خود زیرمجموعه‌‌هایی دارند که در این مقاله به آنها پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Mysticism in the Mirror of the Media (Explanation and Analysis of the Components of Media Content Production Based on Mystical Prose Literature)

نویسندگان English

Raziyeh Bahrami 1
Mohammadreza Hasanijalilian 2
Ali Noori 3
1 Ph.D. in Persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khoramabad, Lorestan, Iran
2 Associate Professor in Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khoramabad, Lorestan, Iran (Corresponding Author)
3 • Associate Professor in Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khoramabad, Lorestan, Iran
چکیده English

Enjoying ancient texts in the content production process is a common issue in the media all over the world. In this regard, Persian literature texts have special capabilities that have received less attention. Meanwhile, mystical prose texts, which are full of unique points and novel ideas for content production, have been neglected more than other works. The present research’s concern is how to utilize the themes of these texts in order to produce media content based on the methods and types of conventional content production. To this end, the content analysis method was used to identify the most important capabilities of mystical prose texts and the themes contained in them for creating artistic works in the media. Based on the results, it is necessary to consider the following criteria in selecting mystical prose texts for content production in the media: depiction and visualization capability, artistic and expressive beauty, public appreciation capability, the use of storytelling techniques, and attention to the surreal capacity of the miracles of mystics. Each of these criteria has its subsets, which are discussed in this article.

کلیدواژه‌ها English

Mystical Prose Texts
Media
Content Production
Content Production Process
Content Production Formats
آذرکمند، احسان (1398). «تصویرناب» (راهکارهای ارتقای فرم و محتوای برنامه‌های کوتاه دینی تلویزیون)، قم: دین و رسانه وابسته به اداره کل پژوهش‌های اسلامی رسانه سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
افلاکی، شمس‌الدین احمد (1362). مناقب العارفین، تصحیحات و تعلیقات تحسین یازیجی، چاپ دوم، تهران: دنیای کتاب.
العبادی، قطب‌الدین ابوالمظفر منصوربن اردشیر (1368). صوفی‌نامه (التصفیه فی احوال المتصوفه)، (تصحیح: غلامحسین یوسفی)، چاپ دوم، تهران: علمی.
انصاری، خواجه عبدالله (1362). طبقات‌الصوفیه، (مقابله و تصحیح: محمد سرور مولایی)، تهران: توس.
انوشیروانی، علیرضا (1389). «ضرورت ادبیات تطبیقی در ایران»، ادبیات تطبیقی، دوره اول، شماره اول، 6-38.
برزی، اصغر (1393). انواع ادبی متون منثور عرفانی، تهران: نقش اندیشه.
بنی‌اسد، زینب؛ صرفی، محمدرضا؛ آقاعباسی، یدالله؛ و صفورا، محمدعلی (1397). «مؤلفه‌های بیانی انیمیشن و چگونگی اقتباس از قصّه‌ها و افسانه‌های ایرانی»، مطالعات فرهنگ-ارتباطات، سال 19، شماره 44، 228-203.
پرتوی‌راد، طیبه (1392). قابلیت‌های نمایشی بوستان، گلستان، کلیله‌ودمنه و سفرنامه ناصرخسرو، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات.
تبریزی، شمس‌الدین محمد (1356). مقالات شمس، (تصحیح: محمدعلی موحد)، تهران: دانشگاه صنعتی شریف.
تبریزی، شمس‌الدین محمد (1369). مقالات شمس، (تصحیح: محمدعلی موحد)، تهران: خوارزمی.
جام ژنده‌پیل، شیخ احمد (1368). انس‌التائبین و صراط الله المبین، (تصحیح و تحشیه و مقدمه: علی فاضل)، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
حجازی، ناهید (1390). بازآفرینی افسانه‌های ایرانی در قالب پویانمایی، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما.
حلبی، علی‌اصغر (1385). مبانی عرفان و احوال عارفان، چاپ سوم تهران: اساطیر.
حنیف، محمد (1384). پژوهش قابلیت نمایشی قصه‌هاومثلهای عامیانه فارسی، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما.
حنیف، محمد (1387). پژوهش ملاحظاتی بر اقتباس از قصه‌های عامه و ادب کهن فارسی، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما.
حنیف، محمد (1391). قابلیت‌های نمایشی حکایات متون کهن فارسی، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما.
خواستار، حمزه (1388، فروردین). «آرایه‌ روشی برای محاسبۀ پایایی مرحلۀ کدگذاری در مصاحبه‌های پژوهشی»، روش‌شناسی علوم انسانی، 15دوره، شماره 58، 161-174.
ذکایی، محمدسعید (1399). هنر انجام پژوهش کیفی از مسئله‌یابی تا نگارش، تهران: آگاه
رازی، نجم‌الدین (1387). مرصادالعباد، (به اهتمام محمدامین ریاحی)، تهران: علمی و فرهنگی.
سربخش، محمدصادق (1381). پژوهش مطالعه کارکرد انیمیشن در ادبیات عامه با توجه به قابلیت‌های مشترک، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما.
سلطان ولد، بهاءالدین (1376). انتهانامه، (مقدمه، تصحیح و تعلیق: محمدعلی خزانه‌دارلو)، تهران روزنه، چاپ اول.
سمعانی، شهاب‌الدین ابوالقاسم احمد (1368). روح الارواح (فی شرح اسماء الملک الفتاح)، (تصحیح و توضیح: نجیب مایل هروی)، تهران: علمی و فرهنگی.
سهروردی، شهاب‌الدین ابوحفص عمربن محمّد (1386). عوارف‌المعارف، (مترجم: ابومنصور عبدالمؤمن اصفهانی، به اهتمام قاسم انصاری)، چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی.
سهروردی، شهاب‌الدین ابوحفص عمربن محمّد (1388). مجموعه مصنفات شیخ اشراق، (تصحیح: هانری کربن)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شاه‌حسینی، رودابه (1390). پژوهش استفاده از ادبیات کهن در رسانه ملی، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما. 
عطار، فریدالدین (1355). تذکره‌الاولیاء، (تصحیح: محمد استعلامی)، تهران: زوار.
عطار، فریدالدین (1388). تذکره‌الاولیاء، (تصحیح: رینولد ا. نیکلسون و مقدمه محمد قزوینی)، تهران: هرمس.
عطار، فریدالدین (1336). تذکره‌الاولیاء، (تصحیح: محمد قزوینی)، تهران: کتابخانه مرکزی.
عطار، فریدالدین (1370). تذکره‌الاولیاء، (به سعی و اهتمام و تصحیح رینولد الن نیکلسون)، تهران: دنیای کتاب.
علوی، سید بابک؛ و قلی‌پور، آرین (1388). «شناسایی عوامل مؤثر بر رفتارهای فراتر از نقش اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها، مطالعه موردی: دانشگاه صنعتی شریف»، فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال چهارم، شماره 14، 1-30.
غزالی، محمد (1361). کیمیای سعادت، (به کوشش حسین خدیو جم)، تهران: علمی و فرهنگی.
غزالی، محمد (1386). احیاء علوم‌الدّین، (مترجم: مویّدالدین محمّد خوارزمی)، (به کوشش حسین خدیو جم)، چاپ ششم، تهران: علمی و فرهنگی.
غزالی، احمد (1388). سوانح العشاق، (به روایت قاسم کشکولی)، تهران: ثالث.
فقیهی، ابوالحسن؛ و علیزاده، محسن (1384). «روایی در تحقیق کیفی»، فرهنگ مدیریت، شماره 9، 19-5.
فهیمی‌فر، اصغر؛ و یوسفیان کناری، محمدجعفر (1392). «قابلیت‌های روایی ادبیات عامیانه ایران در اقتباس نمایشی برای تلویزیون و سینما»، فرهنگ و ادبیات عامه، دوره 1، شماره 2، 129-155.
قبادی، حسینعلی؛ و همکاران (1395). جان جهان (تحلیل چشم‌انداز پیام‌های جهانی ادبیات فارسی)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.
کارآموز، فتحیه‌السادات؛ اشرف‌زاده، رضا؛ و تقوی بهبهانی، سیدمجید (1398). «بررسی، تحلیل و طبقه‌بندی کرامات مشایخ در طبقات‌الصوفیه از خواجه عبدالله انصاری»، تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، دوره 14، شماره 52، تابستان 1401، 214-239.
محمّد بن منوّر (1366). اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید، (با مقدمه و تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی)، تهران: آگاه.
محمدی ده‌چشمه، حمزه؛ و کرباسی، شیما (1400). «بررسی و تحلیل قابلیّتهای نمایشی در ادبیّات کهن منظوم و منثور فارسی»، قند پارسی، سال چهارم، شماره 1، 85-105.
مستملی بخاری، ابوابراهیم اسماعیل‌بن محمد (1363). شرح التعرّف لمذهب التصوّف، (مقدمه محمد روشن)، تهران: اساطیر.
موسوی‌مهر؛ سید محمدمهدی؛ شریف‌خدایی، مجید؛ و هنرمندنیا، احسان (1393). «اقتباس رادیویی از داستان‌های منثور عرفانی برای نمایش‌نامه رادیویی»، رسانه‌های دیداری و شنیداری، شماره 24، 26-9.
میبدی، رشیدالدین ابوالفضل (1394). داستان‌های تفسیر کشف‌الاسرار، (گردآورنده: سید مهدی شمس‌الدین)، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.
نسفی، عزیزالدین محمّد (1388). الانسان الکامل، چاپ نهم، تهران: طهوری.
هاچن، لیندا (1396). نظریه‌‌ای در باب اقتباس، (مترجم: مهسا خداکرمی)، تهران: نشر مرکز.
هجویری، ابوالحسن علی‌بن عثمان (1358). کشف‌المحجوب، (تصحیح: ژوکوفسکی)، تهران: طهوری.
یوسفی‌فر، شهرام (1383). عرفان پلی میان فرهنگ‌ها (بزرگداشت پرفسور آنه ماری شیمل)، جلد دوم، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.