فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه

فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه

تأمل فقهی در رفتار بلاگران غذا در فضای مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی محدث اردبیلی 1
محمدحسن قاسمی 2
مصطفی کیانی 3
1 دانشجوی دکتری رشتۀ فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. (نویسندۀ مسئول)
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران،
3 طلبۀ سطح چهار، حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران،
10.22085/jiscm.2025.493459.1774
چکیده
فضای مجازی به‌عنوان یکی از ابعاد نوین زندگی انسان، تأثیر عمیقی بر جنبه‌های مختلف زیست فردی و اجتماعی گذاشته است. یکی از پدیده‌های برجسته در این زمینه، «بلاگری غذا» است. رشد روزافزون پدیده بلاگری غذا در شبکه‌های اجتماعی، با پیامدهایی نظیر تبلیغ مصرف‌گرایی و اسراف، ضرورت بررسی این رفتار از منظر فقهی را نمایان می‌سازد. صفحات بلاگران غذا با تولید و انتشار گسترده محتواهای تصویری و ویدیویی (مانند موکبانگ، آموزش آشپزی، بررسی رستوران‌ها و...) دنبال‌کنندگان زیادی را جذب نموده است. در این راستا، با هدف بررسی ابعاد فقهی این فعالیت‌ها، ابتدا به تحلیل ساختار و فرایند تولید محتوای بلاگران غذا پرداخته و سپس با استناد به ادله نقلی و عقلی، تلاش کرده‌ایم حکم فقهی این پدیده را روشن کنیم. روش تحقیق شامل تحلیل محتوای صفحات بلاگران، بررسی متون فقهی و استفاده از روش توصیفی- تحلیلی است. براساس نتایج، برخی از اشکال بلاگری غذا همچون موکبانگ با استناد به ادله عقلی و نقلی دارای حکم حرمت بوده و اشکال دیگر آن ممکن است مشمول کراهت باشند. همچنین وظایف ویژۀ حکومت اسلامی در زمینۀ نظارت و سامان‌دهی محتواهای تولیدشده در این حوزه و حمایت از تولید محتوای سالم و مفید، بررسی شده است. 



 
کلیدواژه‌ها
تأمل فقهی
بلاگری غذا
فقه اسلامی
فضای مجازی
موکبانگ
مصرف‌گرایی

عنوان مقاله English

A Jurisprudential Reflection on the Behavior of Food Bloggers in Cyberspace

نویسندگان English

Ali Mohaddes Ardabili 1
MOHANNAD HASAN GHASEMI 2
Mostafa Kiani 3
1 Ph.D Student in Jurisprudence and Fundamentals of Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran (Corresponding Author)
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Principles of Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran
3 Fourth level Student of the Seminary, Seminary of Khorasan, Mashhad, Iran
چکیده English

Cyberspace, as one of the new dimensions of human life, had a profound impact on various aspects of individual and social life. One of the prominent phenomena in this field is “food blogging.” The increasing growth of the food blogging phenomenon on social networks, with consequences such as promoting consumerism and waste, highlights the necessity of examining this behavior from a jurisprudential perspective. Food blogger pages have attracted many followers by producing and widely publishing visual and video content (such as mukbang, cooking lessons, restaurant reviews, etc.). In this regard, to examine the jurisprudential dimensions of these activities, we first analyzed the structure and process of food bloggers’ content production, and then, citing narrative and intellectual evidence, we have attempted to clarify the jurisprudential verdict on this phenomenon. The research method includes analyzing the content of blogger pages, examining jurisprudential texts, and using a descriptive-analytical method. Based on the results, some forms of food blogging, such as mukbang, are considered forbidden based on rational and narrative evidence, while other forms may be considered objectionable. The specific duties of the Islamic government in monitoring and organizing the content produced in this field and supporting the production of healthy and useful content, have also been examined.

کلیدواژه‌ها English

Jurisprudential Reflection, Food Blogging, Islamic Jurisprudence, Cyberspace, Mukbang, Consumerism
قرآن کریم.
ابن اثیر، علی بن محمد (1409). اسد الغابة فی معرفة الصحابة، دارالفکر، چاپ اول، بیروت.
ابن ادریس، محمد بن احمد (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی (و المستطرفات)، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم.
ابن بابویه، محمد بن علی (1413). من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، قم.
ابن عیسی، مسعود (1410). مجموعه ورّام، مکتبه فقیه، چاپ اول، قم.
انصاری، مرتضی (1414). رسائل فقهیه، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ اول، قم.
انصاری، مرتضی (۱۴۳۵). المکاسب، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ اول، قم.
جزائری، عبدالله بن نورالدین (1409). الاجازة الکبیرة، کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی (ره)، چاپ اول، قم.
بهرامیان، نسرین؛ آهنگران، محمدرسول؛ و گل‌گون، عبدالکریم (1401). «غذا و تغذیه در منظر قرآن کریم و روایات»، فصلنامه تخصصی فقهی و حقوقی عرشیان، سال 1، شماره 2، 79 - 100.
جزائری، نعمت‌الله بن عبد الله (1427). ریاض الأبرار فی مناقب الأئمة الأطهار، مؤسسة التاریخ العربی، چاپ اول، بیروت.
حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد (1419). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، موسسة النشر الاسلامی، چاپ اول، قم.
حلی، حسن بن یوسف (1402). خلاصة الرجال للحلی، الشریف الرضی، چاپ دوم، قم.
خمینی، روح‌الله (1390). شرح چهل حدیث، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ پنجاه و دوم، تهران.
خمینی، روح‌الله (1392). رساله توضیح المسائل، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ هشتم، تهران.
خمینی، روح‌الله (۱۳۹۲). المکاسب المحرمه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم، تهران.
خوئی، سید ابوالقاسم (1372). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بی‌نا، چاپ پنجم، بی‌جا.
خوئی، سید ابوالقاسم (1418). موسوعة الامام الخوئی، مؤسسة إحیاء آثار الامام الخوئی، چاپ اول، قم.
داودی، زهرا (1400). «نقش بلاگرها و تیسترها در حیطه تغییرات فرهنگی»، هشتمین کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی، اجتماعی و سبک زندگی.
راغب اصفهانی، حسین (1412). مفردات الفاظ القرآن، دار الشامیة، چاپ اول، بیروت.
روحانی، محمد صادق (۱۴۳۵). فقه الصادق، آیین دانش، چاپ پنجم، قم.
سیستانی، سیدعلی (1393). رساله توضیح المسائل، بی‌نا، چاپ سی و دوم، قم.
شهید ثانی، زید بن علی (1410). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، مکتبظ الداوری، چاپ اول، قم.
صاحب جواهر، محمدحسن بن باقر (بی تا). جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، بیروت.
طباطبایی، محمد بن علی (1296). مفاتیح الاصول، مؤسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث، چاپ اول، قم.
طباطبایی قمی، تقی (1426). مبانی منهاج الصالحین، قلم الشرق، چاپ اول، قم.
طبرسی، فضل بن حسن (1415). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، موسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، بیروت.
طوسی، محمد بن حسن (1387). المبسوط فی الفقه الامامیه، مکتبة المرتضویة، چاپ سوم، تهران.
طوسی، محمد بن حسن (1407). الخلاف، موسسة النشر الاسلامی، چاپ اول، قم.
عراقی، ضیاء‌الدین (1417). نهایة الافکار، موسسة النشر الاسلامی، چاپ اول، قم.
فخر المحققین، محمد بن حسن (1387). ایضاح الفوائد، انتشارات اسماعیلیان، چاپ اول، قم.
فخر رازی، محمد بن عمر (1420). التفسیر الکبیر، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، بیروت.
قاسم‌زاده برکی، سارا؛ منطقی، مرتضی؛ و محمدی، مریم (1399). «بررسی انگیزه‌های سوءاستفاده از کودکان، توسط مادران بلاگر و سلامت روانی فرزندان آنان در فضای مجازی»، فصلنامه پژوهش در سلامت روا‌‌ن‌شناختی، سال 14،شماره2، 49-34.
کاشف الغطاء، مهدی (1431). احکام المتاجر، مؤسسة کاشف الغطاء العامة، چاپ اول، نجف.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، تهران.
متقی هندی، علی بن حسام الدین (1409). کنز العمال، موسسة الرسالة، چاپ اول، بیروت.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403). بحار الانوار، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، بیروت.
مجلسی، محمدتقی (1406). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور، چاپ دوم، بی‌جا.
مظفر، محمدرضا (1383). اصول الفقه، انتشارات اسماعیلیان، چاپ پنجم، قم.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (بی. تا). زبدة البیان، مکتبة المرتضویة، چاپ اول، تهران.
مکارم شیرازی، ناصر (1384). رساله توضیح المسائل، مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (ع)، چاپ چهل و سوم، قم.
منتظری، حسینعلی (1415). دراسات فی المکاسب المحرمة، نشر فکر، چاپ اول، قم.
منتظری، حسینعلی (1431). مبانی فقهی حکومت اسلامی، (مترجم: محمود صلواتی)، کیهان، چاپ اول، قم.
مهدی‌زاده، سید محمد (1402). نظریه‌های رسانه، همشهری، چاپ یازدهم، تهران.
نائینی، محمدحسین (بی تا). اجود التقریرات، انتشارات کتابفروشی مصطفوی، چاپ اول، قم.
نجاشی، احمد بن علی (1365). رجال النجاشی، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ اول، قم.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1375). عوائد الایام، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول، قم.
نوری، حسین بن محمدتقی (1408). مستدرک الوسائل، مؤسسة آل‌البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث، چاپ اول، بیروت.
یزدی، محمدکاظم (1421). العروة الوثقی، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ اول، قم.