فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه

فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه

تحلیل محتوای کیفی مسئله آلودگی هوای تهران در خبرگزاری های ایران: مورد مطالعه کاریکاتوری های خبر آنلاین و تسنیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 دانشیار گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22085/jiscm.2026.547836.1924
چکیده
آلودگی هوا، یکی از مهم‌ترین پدیده‌های زیان‌باز زیست‌محیطی است مسبب مشکلات بسیاری در جوامع انسانی و نیز بر طبیعت است. آلودگی هوا در کلان‌شهرها و شهرهای صنعتی ابران، یکی از موضوعات زیست‌محیطی مهم و قدیمی به شمار می‌رود. تصاویر و محتوای بصری از جمله کاریکاتورها، محتوای مهمی در بیان موضوعات در گزارش‌ها و اخبار به شمار می‌روند؛ این تأکید زمانی بیشتر می‌شود که در کاریکاتورها، نظامی از دال و مدلول‌های قراردادی معطوف به نمادها نیز قابل رؤیت است. در این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی معطوف به الگوی بصری رودریگز و ادبیات نظری چارچوب‌بندی، تمام کاریکاتورهای منتشر شده در دو خبرگزاری رسمی ایرانی (خبر آنلاین و تسنیم) از سال 1393 تا 1403 به تعداد 34 کاریکاتور در خصوص آلودگی هوا مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. چارچوب‌بندی‌ بصری، نوعی از چارچوب‌بندی است که در دستۀ چارچوب‌بندی غیرکلامی جای می‌گیرد؛ بر اساس نظر کلمن (2010)، چارچوب‌ها روایت‌هایی‌اند که مفهوم فراگیری را به مخاطب عرضه می‌کنند که به چه چیزی فکر کنند. مطابق تحلیل به دست آمده از مطالعۀ کاریکاتورها، چنین به دست می‌اید که دو خبرگزاری که پایگاه‌های حمایتی و سیاست‌گذاری متفاوتی دارند، بر سب نوع مالکیت حمایتی و مستقل، چارچوب‌های متفاوتی را جهت بازنمایی کارکاتورها اتخاذ کرده‌اند؛ خبرگزاری خبر آنلاین بیشتر در چارچوب ایدئولوژیک و با استفاده از عناصر نمادین و استعاره به موضوع دولت به عنوان عامل آلودگی پرداخته در حالی که خبرگزاری تسنیم، در بعد چارچوب مفهومی عمل کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Qualitative Content Analysis of Tehran’s Air Pollution in Iranian News Media: A Case Study of Editorial Cartoons from Khabar Online and Tasnim News Agency

نویسندگان English

Mohammadreza Gharghani 1
Ehsan Shahghasemi 2
1 M.A. Student in Social Communication Sciences, University of Tehran, Tehran. Iran( Corresponding Author)
2 Associate Professor, Department of Social Communication Sciences. University of Tehran. Tehran. Iran
چکیده English

Air pollution is one of the most harmful environmental phenomena, responsible for numerous problems in human societies as well as in nature. In Iran’s metropolises and industrial cities, air pollution has long been a major environmental issue. Visuals—especially editorial cartoons—are an important medium for conveying topics in reports and news; this importance is heightened by the way cartoons deploy a system of conventional signifiers and signifieds oriented toward symbols.

Using qualitative content analysis grounded in Rodríguez’s visual model and the theoretical literature on framing, this study examines cartoons on air pollution published by two Iranian news agencies—Asr-e Iran and Tasnim—from 2014 to 2025 (1393–1403). Visual framing is a form of nonverbal framing; as Coleman (2010) notes, frames are narratives that offer audiences overarching meanings about what to think about. Our analysis indicates that the two agencies, which operate under different support bases and ownership/policy orientations, adopt distinct frames in representing cartoons. Asr-e Iran predominantly employs an ideological frame, using symbolic elements and metaphor to depict the government as a principal agent of pollution, whereas Tasnim operates more within a conceptual frame.

کلیدواژه‌ها English

Air Pollution
Visual Framing
Environmental Communication
caricature