نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

3 استادیارگروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.22034/jiscm.2023.415553.1563

چکیده

در عصر حاضر بیشتر افراد و سازمان‌های خصوصی و دولتی برای انجام امورشان تا حدود زیادی به شبکه‌های اجتماعی مجازی و پلتفرم‌های پیام‌رسان موبایلی وابسته هستند و با گسترش کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در زندگی روزمره شاهد شکل گیری نسل جدیدی از ابزارهای اینترنتی هستیم که امکانات بیشتری را برای روابط دوسویه و چند سویه، فراهم آورده است. حال مسئله این است که کارکردهای سازنده و کژکارکردهای شبکه‌های اجتماعی مجازی چه هستند؟ کشف پاسخ این پرسش­ می­تواند افزایش اثربخشی و یا اصلاح رویکرد رسانه­ها در پیام­رسانی و نیز جهت­گیری فرهنگی صحیح و متناسب با ارزش­ها و هنجارهای ایرانی-اسلامی را به­دنبال داشته باشد. بدین منظور پژوهشگر با استفاده از تحلیل کیفی در پارادایم تفسیرگرایی همراه با مصاحبه و به­کارگیری تحلیل تماتیک و کدگذاری سه­مرحله­ای به شناسایی کارکردها و کژکارکردهای شبکه ­های اجتماعی مجازی و پلتفرم‌های پیام‌رسان موبایلی در ایران پرداخته و به این نتایج رسیده است: مهمترین کارکردهای مثبت و سازنده: تغییرِ پوسته‌ ذهنیت‌ها، آسان‌سازی تبادل و خلق اطلاعات، نقد و پالایش فرهنگ، آوردگاهِ گفتمان‌سازی اثربخش، ارتقای حساسیت‌گرایی دولت نسبت به عملکرد خویش و بسترساز فضای کسب و کار. مهمترین کژکارکردها : انزوایِ فراگیر اجتماعی، ترویج محتویات غیر اخلاقی، آسیب‌پذیر نمودن بدنه جامعه ایجاد فردگرایی مفرط، گسیخته‌کردن بنیان خانواده و نابسامانی هویتی.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Virtual Social Networks and mobile messaging platforms; Constructive functions and dysfunctions in Iran

نویسندگان [English]

  • Majid Yaraghbafan 1
  • Amir masoud Amir mazaheri 2
  • Mohammad Mahdi Labibi 3

1 Ph.D. Student , Department of social Sciences, Social Sciences, Communication and Media Faculty, Central Tehran Branch, Islamic Azad University,Tehran, Iran.

2 Associate Professor, Department of social Sciences, Social Sciences, Communication and Media Faculty, Central Tehran Branch, Islamic Azad University,Tehran, Iran. (Corresponding Author)

3 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Social Sciences, Communication and Media Faculty, Central Tehran Branch, Islamic Azad University,Tehran, Iran.

چکیده [English]

Nowadays, most people and private and government organizations are largely dependent on Virtual Social Networks and mobile messaging platforms to carry out their affairs. With the expansion of communication and information technology applications in daily life, we are witnessing the formation of a new generation of Internet tools that provide more possibilities for bilateral and multilateral relations. Now the problem is, what are the functions and dysfunctions of  Virtual Social Networks ?The answer to this question can increase the effectiveness or improve the approach of the media in messaging, as well as adopt a correct cultural orientation which is appropriate to Iranian-Islamic values and norms. For this purpose, the researcher has identified the functions and dysfunctions of Virtual Social Networks and mobile messaging platforms in Iran by using qualitative analysis in the interpretive paradigm along with interviews and used thematic analysis and three-stage coding. The research result are the followings:
The most important positive and constructive functions: changing the shell of mentalities, facilitating the exchange and creation of information, criticizing and refining culture, effective discourse creation, promoting the government's sensitivity towards its own performance and preparation of the business environment.
The most important dysfunctions: widespread social isolation, promoting immoral content, making the society vulnerable, creating excessive individualism, breaking the family foundation and identity disorder.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Networks
  • messengers
  • platforms
  • constructive functions
  • dysfunctions
منابع فارسی
 
ابراهیمی فر، طاهره، یعقوبی فر، حامد. (1393). تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر افکار عمومی؛ بررسی موردی انتخابات ریاست جمهوری سال 1388، فصلنامه علمی-تخصصی دانش انتظامی پلیس پایتخت، سال هفتم،ش 1.
 
اعزازی، شهلا (1380).«بازتاب چشمداشت­های اجتماعی در تلویزیون»، فصلنامه پژوهش زنان، دوره اول، ش1، صص 101- 132.
 
بورن، اد. (۱۳۷۹). بعد فرهنگی ارتباطات برای توسعه، ترجمه مهر سیما فلسفی، تهران: نشر مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیما.
 
بیات، قدسی (1392). شبکه­های اجتماعی مجازی در ایران: بررسی استفاده و رضامندی کاربران جوان تهرانی از شبکه­های اجتماعی مجازی. رساله دکتری علوم ارتباطات. دانشگاه علامه طباطبایی،دانشکده علوم اجتماعی.
 
خجیر، یوسف (1396). «آسیب­شناسی استفاده از شبکه­های اجتماعی و نرم­افزارهای پیام­رسان موبایلی در خانواده ایرانی»، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، دوره 20، شماره 77، صص 109-137.
 
روشه، گی. (1374). کنش اجتماعی، ترجمه هما زنجانی زاده، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
 
رهبری، محمد (1396). شبکه­های اجتماعی مجازی و آنومی­های نوظهور، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
ریتزر، جورج (1393). نظریه جامعه شناسی مدرن، مترجم خلیل میرزایی و عبای لطفی زاده، تهران: انتشارات جامعه شناسان.
 
ضیایی پرور، حمید (1396). « کارکرد ارتباطی و رسانه­ای شبکه­های مجازی در ایران»، مدیریت رسانه، شماره 17، صص 9-18.
 
عابدی جعفری, حسن, تسلیمی, محمدسعید, فقیهی, ابوالحسن, & شیخ‌زاده, محمد. (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)  , 5(2), 151-198. doi: 10.30497/smt.2011.163
عدلی­پور،صمد؛ میرمحمدتبار،سیداحمد،یزدخواستی،بهجت.(1394).«تحلیل ثانویه تحقیقات موجود درباره شبکه اجتماعی فیسبوک، جوانان ایرانی و نظم اجتماعی. دوفصلنامه علمی- پژوهشی دین و ارتباطات. دوره 22، شماره 2، صص 87-116.
غلامی، خ؛ شیربگی، ن؛ حسینی، د. (1394). بازنمایی ماهیت قدرت در میان مدیران آموزشی زن: تدوین چارچوبی نظری. زن درتوسعه و سیاست. 13(4)، 507-523.  doi: 10.22059/jwdp.2015.58133
کاستلز، مانوئل. (۱۳۸۰). عصر اطلاعات، اقتصاد، جامعه و فرهنگ (ظهور جامعه شبکه ای)، ترجمه احمد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: نشر طرح نو.
 
کرایب، یان (1388). نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس، مترجم عباس مخبر، تهران : نشر آگه.
 
کرمانی, حسین. (1397). تلگرام و دیگر هیچ: تحلیل و تبیین عوامل موثر بر استفاده از تلگرام به عنوان پیام رسان مرجح در ایران. مطالعات رسانه‌ای. 13، (شماره 1 (پیاپی40))، 7-20.
 
محمدپور، احمد. (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش جلد اول (منطق و طرح در روش‌شناسی کیفی). تهران. نشر جامعه شناسان.
 
ملکی، مصطفی. (1383). بایسته‌های خبر، تهران: نشر سروش.
 
مولایی،محمدمهدی؛دهقان،علیرضا.(1395).«تقابل­های اخلاقی در تعاملات کاربران ایرانی رسانه­های اجتماعی (مطالعه شش رویداد در یوتیوب، فیس بوک و اینستاگرام)»، فصلنامه مطالعات فرهنگ- ارتباطات. سال 17، شماره 16، صص 233-207.
 
مهدی‌زاده،سیدمحمد؛ اتابک،محمد.(1395). «استفاده از شبکه­های اجتماعی و شکل­گیری فرهنگ جوانی در جوانان تهرانی کاربر فیسبوک». فصلنامه مطالعات فرهنگ- ارتباطات، دوره17، شماره 34، صص 103-138.
هوور، استوارت ام. و بای، نات لاند، (1382). بازاندیشی درباره رسانه، دین و فرهنگ. مترجم: مسعود آریایی‌نیا، تهران: انتشارات سروش و مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیما.
 
منابع انگلیسی
 
Arias, E. (2019). How Does Media Influence Social Norms? Experimental Evidence on the Role of Common Knowledge. Political Science Research and Methods, 7(3), 561–578.
 
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
 
Castells, Manuel. (2009). Communcation Power. UK: Oxford University.
 
Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Boston, MA: Pearson.
 
Donsbach, Wolfgang (2008). The International Encyclopedia of Communication, Volume 1, published by Wiley-Blackwell and the International Communication Association (ICA).
 
Gwet, K.L. (2014). Handbook of inter-rater reliability: The definitive guide to measuring the extent of agreement among raters. Advanced Analytics LLC.
 
Heidemann, Julia & et al (2012) Online social networks: A survey of a
global phenomenon, Computer Networks Volume 56, Issue 18, 17
December 2012, Pages 3866-3878
 
Kaplan, A.M. & Haenlein, M. (2010) Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53(1), 59-68.
 
Neuendorf, K. A. (2002). The content analysis guidebook. Sage.
 
O’Connor, K & Gladstone, E. (2018). Beauty and social capital: Being attractive shapes social networks. Social Networks, Vol 52, 42-47.
 
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster.
 
Rainie, Lee & Wellman, Barry. (2012). Networked: The New Social Operating System, Cambridge, MA: MIT Press.
 
Tuzel, S & Hobbs, R. (2017). The Use of Social Media and Popular Culture to Advance Cross-Cultural Understanding. Comunicar, 2017, vol. 25, n. 51, pp. 63-72.
 
Van Dijk, Jan A.G.M. (2005) "The Evolution of the Digital Divide the Digital Divide turns to Inequality of Skills and Usage", Digital Enlightenment Yearbook.
 
Wang, H., & Wellman, B. (2010). "Social connectivity in America:
Changes in adult friendship network size from 2002 to 2007". American
Behavioral Scientist, 53, 1148–116.
 
Wasserman, Stanley; Faust, Katherine (1994). "Social Network Analysis in the Social and Behavioral Sciences". Social Network Analysis: Methods and Applications. Cambridge University Press. pp. 1–27.